Στο πλαίσιο ανάπτυξης αποθήκης δεδομένων που θα χρησιμοποιηθεί για την υποστήριξη λήψης αποφάσεων (DSS), χρησιμοποιούνται κατάλληλα μοντέλα δεδομένων για την καταγραφή και την αποθήκευση των μετρήσεων. Κατάλληλα για να υποστηρίξουν τον εξειδικευμένο ρόλο του συστήματος DSS που περιλαμβάνει κυρίως αναλυτική επεξεργασία επί των μετρήσεων απόδοσης των επιχειρησιακών διαδικασιών του Οργανισμού, σε αντίθεση με παραγωγικά συστήματα που εξυπηρετούν κυρίως συναλλαγές (on line transaction processing - OLTP ).
Περιγράφεται το μοντέλο διαστάσεων που έχει επικρατήσει για την αναλυτική επεξεργασία δεδομένων.
Η απεικονιστική απλότητα και η υψηλή απόδοση στην εκτέλεση ερωτημάτων είναι τα χαρακτηριστικά που έχουν συμβάλλει στην επέκταση-επικράτηση του μοντέλου διαστάσεων σε υποδομές αναλυτικής επεξεργασίας δεδομένων.
Η απλότητα του μοντέλου φαίνεται στην εικόνα 6 που αφορά την παρακολούθηση πωλήσεων λιανικής (σε εφαρμογές ανάλυσης πωλήσεων λιανικής διείσδυσε αρχικά η τεχνολογία αποθηκών δεδομένων (data warehouse)). Το μοντέλο στην εικόνα 6 είναι σε νοηματικό επίπεδο απεικόνισης (conceptual data model).
Εικόνα - Μοντέλο διαστάσεων σε νοηματικό επίπεδο απεικόνισης
Πολύ διαδεδομένη είναι η χρήση σχεσιακών λογικών μοντέλων για την υλοποίηση του παραπάνω νοηματικού μοντέλου διαστάσεων (conceptual model), όπως φαίνεται στην εικόνα 7.
Εικόνα - Λογικό μοντέλο διαστάσεων υψηλού επιπέδου
Η διάδοση του μοντέλου διαστάσεων οφείλεται στο γεγονός ότι είναι αναγνωρίσιμο και κατανοητό σε μεγάλο βαθμό από τους επιχειρησιακούς χρήστες, σε αντίθεση με άλλα μοντέλα παραγωγικών βάσεων δεδομένων που είναι δυσνόητα για μη τεχνικούς (κανονικοποιημένα σχεσιακά μοντέλα).
Η απλότητα και συμμετρία του μοντέλου έχει παράλληλα και θετικές επιπτώσεις στην ταχύτητα εκτέλεσης ερωτημάτων και παραγωγής αναφορών.
Σε σχεσιακή απεικόνιση (relational model), το μοντέλο αποτελείται από κεντρικό πίνακα στοιχείων XE "πίνακα στοιχείων" (fact table) και πίνακες ‘διαστάσεων’ (dimension tables) που διασυνδέονται με τον πίνακα στοιχείων μέσω μηχανισμών αναφοράς (που λέγονται κλειδιά στην ορολογία των σχεσιακών βάσεων δεδομένων).
Κάθε πίνακας οντότητας περιλαμβάνει ένα πρωταρχικό κλειδί (primary key) που αποτελεί μηχανισμό εύρεσης κάθε εγγραφής και τα χαρακτηριστικά (relational table attributes) που περιγράφουν την οντότητα. Το σχήμα αυτό στην διεθνή ορολογία αποκαλείται και σχήμα αστέρα (star schema) XE "σχήμα αστέρα (star schema)" .
Πίνακας στοιχείων (fact table) TA \l "Πίνακας στοιχείων (fact table)" \s "Πίνακας στοιχείων (fact table)" \c 1 , είναι ο κεντρικός πίνακας σε μοντέλο διαστάσεων που αποθηκεύει τα ποσοτικά στοιχεία (μετρήσεις) πάνω στα οποία γίνεται αναλυτική επεξεργασία. Όλες οι μετρήσεις αντιστοιχούν στο ίδιο επίπεδο καταγραφής.
Τα πλέον χρήσιμα ποσοτικά στοιχεία είναι συνήθως αθροιζόμενα, ώστε να επιτρέπουν την αναλυτική επεξεργασία. Kατά την αναλυτική επεξεργασία ανακαλούνται από την αποθήκη δεδομένων χιλιάδες εγγραφές πίνακα στοιχείων XE "πίνακα στοιχείων" (fact rows) και γίνονται αριθμητικές πράξεις σε συνδυασμούς στοιχείων.
Τα στοιχεία που αποθηκεύονται στον πίνακα στοιχείων XE "πίνακα στοιχείων" είναι σκόπιμο να είναι στο λεπτομερέστερο (‘αδιαίρετο’) δυνατό επίπεδο (atomic level) . Σε αντίθετη περίπτωση η τήρηση συγκεντρωτικών στοιχείων περιορίζει την δυνατότητα εμβάθυνσης (drill down) σε κάποιες διαστάσεις.
Το μοντέλο της εικόνας 7 καταγράφει ένα γεγονός, όπως είναι η πώληση ενός προϊόντος, σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Αυτός ο τύπος πίνακα στοιχείων XE "πίνακα στοιχείων" λέγεται πίνακας στοιχείων συναλλαγής (transaction fact table) XE "πίνακας στοιχείων συναλλαγής (transaction fact table)" .
Οι πίνακες διαστάσεων (dimensional tables) XE "πίνακες διαστάσεων (dimensional tables)" που περιγράφουν τις διαστάσεις της μέτρησης επί της επιχειρησιακής διαδικασίας. Τα χαρακτηριστικά της κάθε διάστασης είναι σκόπιμο να είναι όσο το δυνατόν πλουσιότερα και ευέλικτα περιγεγραμμένα (με περισσότερα πεδία στον αντίστοιχο πίνακα). Οι πίνακες διαστάσεων συνήθως έχουν περιορισμένο αριθμό εγγραφών (διαφορετικών περιγραφών που μπορεί να πάρει κάθε διάσταση) (το πλήθος των εγγραφών είναι γνωστό και ως cardinality XE "cardinality" ).
Τα χαρακτηριστικά των πινάκων διαστάσεων παίζουν σημαντικό ρόλο στην αναλυτική επεξεργασία καθώς είναι η βάση όλων των ενδιαφερόντων ‘συνθηκών περιορισμού’ που τίθενται (π.χ. πωλήσεις που έγιναν την τάδε μέρα αναλύονται περιορίζοντας την διάσταση του χρόνου στην αντίστοιχη ημερομηνία). Επίσης αποτελούν τις επικεφαλίδες στις αναφορές που παράγονται. Υπό αυτή την έννοια είναι σημεία εισόδου στα στοιχεία που καταγράφονται στον πίνακα στοιχείων XE "πίνακα στοιχείων" .
Τα ονόματα των χαρακτηριστικών (attribute names) του πίνακα διαστάσεων πρέπει να είναι αρκετά περιγραφικά ώστε να μην υπάρχουν ασάφειες. Κωδικοί που τυχόν υπάρχουν σε χαρακτηριστικά πινάκων παραγωγικών βάσεων δεδομένων, πρέπει να αντικαθίστανται με σαφείς διατυπώσεις του χαρακτηριστικού.
Στοιχεία αριθμητικών μετρήσεων δεν εισάγονται σε πίνακες διαστάσεων (δεδομένου ότι αυτά πρέπει να εντάσσονται στους πίνακες στοιχείων). Μη αριθμητικές μετρήσεις (π.χ. μετρήσεις που περιγράφονται λεκτικά) που προκύπτουν από διακριτή λίστα τιμών εισάγονται σε κατάλληλο πίνακα διαστάσεων.
Η αξία του μοντέλου είναι ευθέως ανάλογη της ποιότητας και του βάθους των πινάκων διαστάσεων.